मेरो गाउँ

बगुवाखेतको बिहानैमा

बुबाको आँखा जस्तो उही पहाड उभिन्छ,

आमाले चुल्हो सल्काउँदा

धुवै–धुवामा मेरो बालापन बग्छ।

उही करेसाबारीको बासना

आज पनि मनभित्र बोल्छ,

म जहाँ पुगेँ संसारभर—

माटोले फुसफुसाउँछ,

“तँ फर्क न, मेरो छोरा,

यहि हो  त तेरो जन्म भएको ।”

तान्द्राङकोटको डाँडामा

आशिर्वादको उज्यालो पग्लिन्छ,

घ्याम्पेसालको साँझमा

पुराना कथाले फेरि बोल्दिन्छ।

बगुवाको खोला

गीतै–गीतसँगै बगिरहन्छ,

ओखले चौताराको हावाले

सपना झन् टल्काइदिन्छ।

दूरीले टाढा पार्ला

तर मन कहाँ छुट्छ?

घडेरी गाउँको माटो

रगतसँगै बगिरहन्छ।

देश टाढा भए पनि

मन त उही घर,

पहाड, बाटा, खेत–पाखा,

तिमी नै मेरो भोलि–परसि भर।

जुन दिन फर्केर आउँछु,

माटोलाई हात हालेर

फेरि एकछिन बालक बन्नेछु

गाउँको काखमा बसेर।

बगुवाखेतदेखि घ्याम्पेसाल,

तान्द्राङकोटदेखि कयापानी

हरेक पाइलामा अडिएको छ

मेरो सानो–सानो कहानी।

ओखले चौताराको हावाले

अहिले पनि मेरो नाम बोल्छ,

घडेरी गाउँको माटो

एकनासले फुसफुसाउँछ

“घर नबिर्स है,

तँ फर्केपछि मात्रै

पूरा हुन्छ

देशको अधुरो कथा।”

मजदुरको कथा

काममा आएको भोलिपल्टै

पचासौँ तला माथिबाट

डोरीमा झुन्डिएर

आफ्नै साससँग सम्झौता गर्नुपर्छ

जीवन पनि त्यो डोरी जस्तै

कुनैबेला चुँडिएला कि भन्ने डर।

घामले छाला पोल्छ,

हावाले हड्डीसम्म चिस्याउँछ,

तर उसको हात चलिरहन्छ

किनकि घरमा

आमाले छोराको फोटो छुँदै भन्छिन्,

“ठिकै छस् होला नि त्यहाँ...”

उसले पसिनाले भिजेको आँखा

बुझेर तल्लो सडक हेर्छ

त्यो सडकमा

देशकै सबैभन्दा ठूलो प्राण

रातो बाकस बनेर बगिरहेको हुन्छ

—रेमिटेन्स।

देश चल्छ भने

यिनै रातो बाकसले,

देश टिक्छ भने

यिनै पसिनाको च्यापटाले,

देश बोल्छ भने

यिनै डोरीमा झुन्डिएको मजदुरको

निःशब्द चीत्कारले।

देश थामिन्छ भने

भिजेको ज्याकेटभित्र लुकाएको

बाबुको अपूर्ण सपनाले थामिन्छ।

देश बग्छ भने

रातो बाकसमा भरिएको

नुनिलो पसिनाको बाटो भएर बग्छ।

देश बोल्छ भने

अवसरविहीन युवाको

चिच्याइरहेको मौनताले बोल्छ।

देश टिकिरहन्छ भने

बच्चाको अनुहार सम्झँदै

जोखिमका तला चढ्ने कामदारको

धड्कनले टिकिरहन्छ।

देश उठ्छ भने

दलहरूको झूट होइन

विदेशमा जुत्ता च्यातिँदा पनि नटुट्ने

आत्माभिमानले उठ्छ।

तर विडम्बना हेर्नुस

दशकौँदेखि पुराना दलहरूले

हाम्रो भावनामाथि यति धेरै

खेलबाड गरे,

यति धेरै बलात्कार गरे आशाहरूको,

कि जनता आज

आफ्नै देशमा होइन,

आफ्नै भाग्यसँगै परदेशिएको छ।

हाम्रा भोट

बारम्बार बेचिन्छन्

उही भ्रष्ट, उही दलाल,

उही मुखैमा विकास बोकेर

मनभरि सौदाबाजी ल्याउनेहरूलाई।

हिजोको झूटलाई

भोलिको सत्य जस्तो मानी

फेरि–फेरि थमाइन्छ

निश्छलभन्दा निश्छल भोट।

अब त परिवर्तन

चिहानमै निदाएको आशाजस्तो

बिस्तारै कराउँदै उठ्दैछ

“भोट बदल, सोच बदल,

दशकौँका झूटहरूको

अन्त्य गर।”

डोरीमा झुन्डिएको त्यो मजदुर

देशका नाममा ज्यान दिनेछ

तर देशका नाममा

अब फेरि झूट सुन्न सक्दैन।

राता बाकस बोक्ने हातहरू भन्छन्

“हामीले देश धान्दै आएका छौँ,

अब हामीले नै

नेता पनि छान्नेछौँ।”

आत्मा बेच्नेहरु

तिन लिटर पेट्रोलका लागि

दलको झन्डा बोकेर उफ्रिने ए हुतीहारा हो,

एक छाक मासुभात र एक कप चियामा

आत्मा बेच्न सकिने रहेछ भनेर सोच्छौ?

सुन् 

देश तिम्रो बाबुको बिर्ता होइन,

न नेताको झूटो भाषणले

अस्मिता तौलिने बजार हो।

आस्थाको पोको बोकेर

ढोंगी भक्त बनेर हिंड्नेहरू,

यही आत्मा किन्नेहरूले भोलि

तिम्रै छोराछोरीको कन्चटमा गोली तेर्स्याउनेछन्।

आज आफू बेच्नेहरूले

भोलि आमा बचाउने ग्यारेन्टी

कुन किताबमा छ?

कसले दिएको छ त्यो वाचा?

ए झन्डा बोक्ने आमाबाबु हो 

तिम्रा नातीनातिनी हुर्किँदैछन्,

तर चेत बहिरा भएको छ।

खाडीमा जलिरहेको

लाखौँ युवाको रगत र पसिनाले चलेको देशमा

तिमीहरू त्यही रगत पसिनाले किनेको

झन्डा–टिसर्टमा गर्व गर्छौ 

दुखः तिमीले देख्दैनौ,

छोराछोरीका सपनामा टाँसिएको विदेशी धुलो मात्रै देखिन्छ।

मासु–भातको थालमा

राष्ट्रभक्ति चपाउनेहरू,

क्षणभरको रमाइलोका लागि

देश डुबाउँछौ 

र हाँसो ठटाउँछौ।

सुन गद्दार 

देश मजाक होइन,

यो माटो हो, रगत हो, शहीदको मृत्यु हो।

गाउँहरू खाली हुँदैछन्,

शहरहरू उजाडिँदैछन्,

देश खरानी बनेको छ 

तर तिमीहरूको रातको चुस्स–चुस्स

अझै रोकिन्न।

आजको नेपाल हेर्नु 

सीमाना मिचिँदैछ,

लिपुलेक–कालापानी हराएको छ।

एकातिर चीनको ऋणले बाँध्छ,

अर्कोतिर  MCC ले घाँटी अठ्याउँछ।

युवा बालुवामा पसिना बगाउने,

तर नेताको पेटमा करोडौँ डुबाउने 

यही हो हाम्रो भाग्य?

ललिता निवास, वाइडबडी,

भूकम्पपीडितको त्रिपाल,

अस्पतालमा अक्सिजन नपाएर मरेका बाबुआमा —

सबै तिमीहरूको मौनता र भयको परिणाम हुन्।

हिमाल पग्लिँदैछ,

तर तिमीहरूको लोभ पग्लिँदैन।

नदी सुक्दैछन्,

तर नेताको झूटको भेल रोकिँदैन।

स्कुलमा किताब छैन,

तर नेताको फोटो झुन्डिएको छ।

गाउँमा बाटो छैन,

तर ऋणको चक्कु झन् गहिरिँदै छ।

ए मान्छे 

मान्छे बन्ने हैसियत कहिले बनाउँछौ?

एउटै दिन

छोरीहरूले सोध्नेछन् 

“बुबा, किन बेच्यौ देश?

किन तिन लिटर पेट्रोलमा बदल्यौ भविष्य?

किन हामी विदेशी झण्डामुनि घुँडा टेक्न बाध्य भयौं?”

त्यो दिन

माथि हेर्न लाज लाग्ला,

मुनि हेर्न जमीन नहोला 

किनकि

इतिहास लेखिसक्छ 

देश बेच्नेहरूको कुनै धर्म हुँदैन,

तिनीहरू सबैका साझा शत्रु हुन्।

यो आगो आजै निभाऊ,

नत्र सारा नेपाल जल्नेछ 

र तिम्रै सन्तानले तिमीलाई श्राप दिनेछन्।

मुक्तिको सपना

रातभरि मर्छु, बिहान आफ्नै लास बोकेर निस्कन्छु,
दिनभरि मलामी बनेर हिँड्छु तर भेट्न सकिन
जिन्दो लास बिसाउने घाट कतै...साँझको छायाँले मेरो मुटु चिथोर्छ,
रातको अँध्यारोमा सपनाहरू जल्छन्,
बिहानको उज्यालोमा ती खरानी बन्छन्,
म तिनै खरानी बोकेर बाटो हिँड्छु।
हावाले सोध्छ, “किन यस्तो बोझ?”
म हाँस्छु, “यो त मेरो आफ्नै इतिहास हो।”गल्लीहरूमा म एक्लैको मलामी बन्छु,
आफ्नै लासलाई काँधमा राखी,
मान्छेहरू हाँस्छन्, “यो पागल हो!”
म चुपचाप हिँड्छु, आँसु लुकाउँदै।
कुनै चिहानमा पुगेर सोध्छु,
“यहाँ ठाउँ छ र?”
चिहान मौन रहन्छ, म मौन रहन्छु।दिउँसोको घामले मेरो छाया पोल्छ,
म छायाँलाई नै लास ठान्छु,
रातको जूनले मेरो अनुहार हेर्छ,
म जूनलाई नै मलामी बनाउँछु।
बाटोमा भेटिएका यात्रुहरूले भन्छन्,
“तिमी कता जाँदैछौ?”
म भन्छु, “घाट खोज्दैछु,
जहाँ जिन्दो लासलाई बिसाउँछु।”कहिले नदी किनारमा पुग्छु,
पानीले मेरो लास धुन्छ,
कहिले जङ्गलमा हराउँछु,
रूखहरूले मेरो कथा सुन्छन्।
कहिले शहरको भीडमा मिसिन्छु,
मान्छेहरूको हाँसोमा डुब्छु,
तर कतै पनि घाट भेट्दिन,
कतै पनि मुक्ति पाउँदिन।रात फेरि आउँछ, म फेरि मर्छु,
बिहान फेरि लास बोकेर निस्कन्छु,
यो चक्र चलिरहन्छ, अनन्तसम्म,
जिन्दो लासको खोजीमा म भौँतारिन्छु।
कुनै दिन शायद घाट भेटिएला,
कुनै दिन शायद मुक्ति मिलेला,
तर अहिले त म मलामी मात्र हुँ,
आफ्नै लासको, आफ्नै पीडाको।


यो यात्रा कहिले सकिएला?
यो बोझ कहिले हल्का होला?
म हिँडिरहन्छु, मर्छु र बाँच्छु,
घाटको आशामा, मुक्तिको सपनामा...

चिहान

जबसम्म हत्याराहरू सडकमा हिँड्छन्,

खुट्टाले रगतको धर्सा कुल्चँदै,

मिडियाका पर्दामा ‘अन्तर्वार्ता’ भन्दै

रगतको दाग लुकाउँछन्,

हाँसोको पछाडि लाशको गन्ध छोप्छन्।  प्रहरीका हाकिमहरू नेताको

गोजीका मालझैँ, चम्किला सिक्का चपाउँदै

मालिकको बचाउमा लाग्छन्

बफादार कुकुरझैँ नियम र न्याय चपाउँछन्,

घाँटीमा लगाइएको पट्टा हल्लाउँदै

आफ्नै छायाँलाई तर्साउँछन्।  अदालतका न्यायाधीशहरू

कानुनको किताबमा आँखा गाडेर

७६ कोपिलाको रगत पुछ्छन्,

कागजको कलमले लाशको नाम मेटाउँछन्।

ती कठपुतलीहरूको हातमा

न्यायको तराजु होइन,

मालिकको डोरी बाँधिएको हुन्छ।  ती कार्यकर्ता, ७६ जना भाइ–बहिनीको

कलीला ज्यान, फूलझैं झरेका सपना

रातो माटोमा सुकेर पनि हरियो बन्छन्,

हरेक आमाको आँसुमा डुबुल्की मार्छन्,

हरेक बाबुको चित्कारमा आगो बन्छन्।

तर तिनलाई सुन्दैनन्,

चुप लाग्छन्, चुप।  घर–घरमा एउटै प्रश्न गुन्जिन्छ—

“मेरो छोरो कहाँ गयो?”

“मेरी छोरीको किताब कसले च्यात्यो?”

आमाहरू रातभरि सिरानी भिजाउँछन्,

बाबुहरू आँगनमा उभिएर

खाली झोला हेर्छन्, खाली जुत्ता हेर्छन्।  स्कूलका बेञ्चहरू रित्ता छन्,

चकको धुलो उड्छ, तर हात छैन लेख्न।

खेल मैदानमा बल गुड्छ,

तर कसैको हाँसो गुन्जिंदैन।

७६ जोडी आँखा आकाशतिर हेर्छन्,

बादलमा आफ्नो नाम खोज्छन्।  मिडिया, प्रहरी, दलका नेताहरू मिलेर

चिहानमाथि उभिएर

झूटो ‘शान्ति’को नारा बोल्छन्,

हातमा माला बोकेर,

मुखमा ‘विकास’को झूट कोच्छन्।

तर ती मालाहरूमा

रगतको गन्ध अझै ताजा छ।  यो देश ठूलो चिहान रहिरहन्छ

हरेक गल्लीमा लाशको छायाँ,

हरेक चौकमा रुवाइको प्रतिध्वनि।

जबसम्म हत्यारा सडकमा हिँड्छन्,

जबसम्म मिडियाले तिनको मुस्कान बेच्छ,

जबसम्म प्रहरीले तिनको रक्षा गर्छ,

जबसम्म न्यायाधीशले तिनको पक्ष लिन्छ

यो देश ठूलो चिहान रहिरहन्छ।  तर सुन्नुस्,

ती ७६ कोपिलाको रगत सुकेको छैन,

सडकको धुलोमा लेख्छ

“हामी फर्केर आउँछौं, आगो बनेर।”

हरेक आमाको आँसुमा आगो सल्किन्छ,

हरेक बाबुको मुटुमा विद्रोह पलाउँछ।  एक दिन यो चिहान फुट्नेछ,

रगतको माटोबाट नयाँ फूल फुल्नेछ।

ती ७६ कोपिलाहरूको सपना

फेरि उड्नेछ, आकाश चिरेर।

त्यो दिनसम्म यो देश

ठूलो चिहान रहिरहन्छ

तर चिहान पनि बोल्छ,

रगतले लेख्छ, आगोले गाउँछ।

आत्मसंवाद

आत्मसंवाद

सन्तोष सिम्खडा

मैले लेख्न छाड्दा देश बन्छ भने  बनाऊँ,

मैले चिन्ता नलिँदा तिमी खुशी हुन्छौ भने होऊ।

म मर्दा तिमीलाई शान्ति मिल्छ भने  शान्त होऊ।

मेरा कलमहरू म बन्द गरीदिन्छु,

मेरा धड्किँदा मुटुहरू पनि रोकिदिन्छु।

तर सम्झ 

सत्यलाई चुप गराएर कुनै देश बन्दैन्,

कलम रोकेर कुनै आत्मा शान्त हुँदैन।

मैले लेखेको प्रत्येक शब्द

कसैको विरोध होइन,

कसैको भित्तामा चोट पुर्‍याउने प्रयत्न पनि होइन 

त्यो त केवल अन्याय, पीडा र मौनतालाई

आवाज दिन खोज्ने साहस थियो।

धेरैले भने 

“ ए भगौडा देशको चिन्ता लिएको”,

तर म कहाँ पलायन भए र?

देश त मभित्रै बोकेको छु 

त्यो पीडा, त्यो माया, त्यो सपना,

सबै यही हृदयमा जिउँदै छन्।

लेखन छाड्न सक्छु,

तर देशलाई बिर्सन सक्दिनँ।

किनकि म बाँचुन्जेल देश मेरो सासमा हुन्छ,

र म नबाँच्दा पनि 

मेरो कलमले छोडेको सन्देश

कुनै न कुनै हृदयमा धड्किरहनेछ।

कसैले भन्यो 

“तँ विदेशको माटोमा हरायिस्।”

तर म त हिमालको हिउँ बोकेर हिँडेको छु,

गंगा-कोशीको बहाव मेरो रगतमा बगिरहेको छ।

विदेशी आकाशमुनि पनि

नेपाली आँसु झर्छ,

नेपाली सपना उड्छ।

कसरी भुलुँ त्यो माटो,

जहाँ आमा रोपाइँ गीत गाउँथिन्,

बाबा हलो जोत्थे,

र बाल्यकालको खेतमा

म आफ्नै भविष्य रोप्थें।

मौन बसुँ भने तिमीलाई सजिलो हुन्छ र?

मेरो कलम थन्क्याउँदा तिम्रो सिंहासन बलियो हुन्छ र?

तर हेर्छु 

मौनताको यो अँध्यारोमा

बालबच्चा भोकले रोइरहेका छन्,

गाउँहरू खाली हुँदैछन्,

सपनाहरू मरिरहेका छन्।

यदि मेरो एउटा शब्दले पनि

एउटा आँखा खोल्छ भने 

किन रोकूँ यो कलमको धार?

म मर्छु भने शान्ति छाउँछ र?

मेरो शवमाथि फूल चढाएर तिमी मुस्कुराउँछौ र?

तर मरेपछि पनि मेरो आत्मा कराउँछ 

“उठ, बोल, लड!”

किनकि माटोको ऋण तिर्न बाँकी छ,

पीडितहरूको बदला लिन बाँकी छ।

मेरो रगतमा मिसिएको यो देशको माया

कुनै सीमाना, कुनै पासपोर्टले रोक्न सक्दैन।

समय आउँछ 

जब मेरो कलम फेरि उठ्नेछ,

वा मेरो सन्देश कुनै नयाँ हातमा पुग्नेछ।

त्यो दिन तिम्रा झूटा महलहरू ढल्नेछन्,

सत्यको ज्योति फेरि बल्नेछ।

म बाँचुँ वा नबाँचुँ,

यो कविता मेरो अमर प्रमाण हुनेछ 

देश मेरो मुटुमा छ,

र मुटु रोकिए पनि यो सन्देश अमर रहनेछ।

मलाई गाली गर, निर्वासित भन,

तर मेरो कलमको आगो निभाउन सक्दैनौ।

किनकि प्रत्येक अक्षरमा एउटा क्रान्ति लुकेको छ,

प्रत्येक विराममा एउटा विद्रोह सास फेरिरहेछ।

मौनताको यो जंजीर तोडेर

फेरि लेख्नेछु, फेरि बोल्नेछु 

जबसम्म न्यायको लडाइँ चलिरहन्छ,

मेरो कलम अमर रहनेछ। 🇳🇵✍️